Inleiding
Uit de publicaties over Pseudo Jan Wellens de Cock blijkt dat in de loop der tijd de meningen verschillen over de vraag of het bij deze kunstenaar gaat om het oeuvre van één meester of dat er meerdere handen en sub-meesters moeten worden onderscheiden (zie hiervoor ook de bijdrage van Suzanne Laemers).
Tot nu toe kwamen de meningen over de toeschrijving van schilderijen aan deze kunstenaar vooral tot stand op basis van het onderzoek naar de stijlkenmerken van het geschilderd oppervlak, maar omdat het onderzoek naar de ondertekening met infraroodreflectografie (IRR) nieuwe gegevens kan opleveren, is een aantal werken toegeschreven aan Pseudo Jan Wellens de Cock met deze methode onderzocht.
De veronderstelling was dat met behulp van het IRR-materiaal meer duidelijkheid te verkrijgen zou zijn over de kwestie van de hand/handen. Anders dan bij het geschilderd oppervlak dat in de loop der tijd aan veranderingen onderhevig is, blijft de ondertekening meestal een door het oppervlak beschermde stap in het artistieke proces.1 Het was dus de vraag of en in hoeverre de eerste, op de drager getekende opzet van de te schilderen compositie kan bijdragen aan het oplossen van vragen rond toeschrijvingen.
In deze RKD Study wordt het tijdens een langere tijdspanne bijeengebrachte IRR-materiaal voor toekomstige onderzoekers beschikbaar gesteld.2 In het hierna volgende overzicht wordt per schilderij een korte beschrijving van de ondertekening gegeven.3 Hieraan ligt geen uitgebreide analyse ten grondslag en het benoemen van onderlinge verbanden tussen de schilderijen beperkt zich tot een minimum.
Hopelijk kan in de toekomst tot verdere verdieping worden gekomen op basis van een uitvoerigere studie waarin de resultaten van het IRR-onderzoek worden gecombineerd met onderzoek naar andere aspecten, zoals het geschilderd oppervlak van de schilderijen, de iconografie, dendrochronologie en archiefdocumenten over de betreffende kunstenaar(s).
De onderzochte schilderijen worden als volgt gepresenteerd:
2.1 Heiligen in een landschap
2.2 Voorstellingen uit het Oude Testament
2.3 Voorstellingen uit het Nieuwe Testament
2.4 Pelgrimsvoorstellingen
Ter afsluiting
Notes
1 De ondertekening is niet per se de eerste stap, omdat hier vaak ontwerptekeningen aan voorafgaan.
2 Voor momenten waarop IRR-opnames werden gemaakt, zie het voorwoord van deze Study.
3 De verwijzingen in de noten beperken zich tot Leiden 2011. In deze publicatie wordt bij de catalogusnummers telkens uitgebreid naar oudere literatuur gerefereerd.